17 Ağustos 2015 Pazartesi

Stêra Qurix û Germa Havînê


Li jêra rêsim Sirius ango Qurix
Germa havînê bi Hezîranê re dest pê dike, bi Tîrmehê re didome û bi Gelawêjê re hêdî hêdî ber bi kêmbûnê ve diherre. Ew kêmbûna germê jî bi helhatina stêra Qurixê(Îng. Sirius) re, hîn zêdetir eyan dibe. Êdî ro bi ro tîna germê ji ser rûyê erdê vedikişe, bi hûnikayîyê ve şûnê diguherre. Ava ku li rih û ripiyên daran, ji kokên daran kişiyayê, dîsa bi daran ve heldikişe. Qurix hersal di meheya Gelawêjê(Ağustos)ê de ji 3'ê mehê şûnde heltê. Ew jî li gor hesabê Kurmancan di 52'ê havînê de heltê.

Ji berê de helhatina Qurix li hêla xelkê ve hatiye teqîb kirin û helhatina wê wek nîşana pirr tiştan hatiye dîtin.

Li nav Kurdên Êzîdî cejna(eydiya) Çileya Havînê heye. Li gor vê çavkaniyê barzanî 3 cejnên êzidiyan kirin betlane ew ji 31'ê Tîrmehê de heta 2'ê Gelawêjê ye ku rasthatina bi helhatina Qurixê re, ez bawerim, ne tesadifî ye.. Jixwe benda Qurixê di 48'ê havînê de heltê ku ew jî dibe ku nîşana destpêka Cejna Çileyê havînê be

Tiştekî dinî ecîb î bi Qurix ve eleqedar ev e. Qurix di nav koma Stêran a "Kûçikê Mezin" de ye û ji demên Antîk virve ew rojên germên havînê wek "Germên Kûçikan" dihatine zanîn. Herwiha li nav Misiriyan de jî wek nîşana rabûna çemê Nîlê dihatiye zanîn..

Not: Herçiqas ew di hin ferhengan de wek Gelawêj, stêra Şivanan an jî stêra Bakur, Stêran Bakur tê nasandin jî, bêguman ew şaş e. Ji ber ku ew ne stêr ên ku tim eynî demê de heltêne.
Qurix di Sefernameya Hezar û Yek Fersengî de

Qurix di lîteratûra Kurdî ya ku min li ser înternetê peyda kirin;

"Gava çavên te lê dikevin bi şewq û şemal,
Tu dibê qey qurix e, lê ne qurix e tev ar e.
Cegerxwîn

"Qurix Di meha havînî ya ewil de Komik û di ya duyem de jî Mêzîn hiltê. Qurix jî di 8’ê Tebaxê de hiltê. “Wek nêrîyê ku çavê wî li Qurixê be.” “Heta Qurix hilnê zebeş çênabin.”"

"Êvaran Stêra Qurix tê der. Hênkayî belav dibe. Piştî biharê dîsa gul vedibin. Hezker dîsa ji xwer bi van gula şa dibin."

"ji kefa zimanê ku diperpite liber niga bi sira bayên stêra qurux re li ser dev û lêvên esmeriya min bireşêne"

"Kî pê dizane! $ev gihî$tiye nîvî, heye ko jê qulipiye jî. Lê ti$tekî heye; stêrkên Kerwankuj û Qurux hê neçûne ava, ji pencerê, hê roniya wan dixuye. Û ezana destê sibê hê dest pê nekiriye."

"Panzdê Têbaxê bi paşketibû, Stêrka Qurixê hilatibû, guvu-guva bayê kur zêde bûbû, êdî dinya sar bû, ne şipxapînk, ne kund, ne kewhêşink û delûce, teyr û tulur, hemû çûkan koç kiribûn, kêm bûbûn, buhuk û kêzik hilatibûn, mar û marîjok vekşiyabûn. Berazan xwe berjêr berdabûn, germiyana"

"Aliyê berê xwe li gorî stêrkan rast dikir. Aliyê stêrka wî tenê ne Sterka Qurixê bû, gelek stêrk alî pêş wî dikirin. Di pirsgirêka alîdîtinê de stêrk di deryayan de çawan pêwîst e di çolan de jî"

"Di xavika qurixê de, karwanê kadizan, di keskesorê de xemilîne, li ser sêpla hêviyên tar û mar dihêwişin, ew navê te yê ku di dara beriwê de kolaye, qebqeba kewê ribat, li hêla nêçîrê...""

"Mîr Miho! hêvare xewa çavê min nayê, pêr û terazû li ézmana bilind bûn qurix hat û pala xo dayê,heyfa min tête wê heyfê, êt wekî Denûn il misrî, Hisên il Hisnî,Mîr Birahîmê Adema,"
" Hîn bi dilqê çiyayan nizanibû. Şepalên no, peranên guran û qumriyên evîndar nedinasiya. Ser lûtkeyan hilatina qorixê jî nedîbû. Dema rapelikî giyaran nola biçe bûyan di nava berbûyan de çavên xwe li qîzika herî delal bigerîne li dorhêlê digerand."

7 Ağustos 2015 Cuma

(Ente Umrî ) انت عمري - Tu umrê min î


 Nêzî deh salan e, belku min deh caran ceriband, hewl da ku ez li Erebî bielimim, lê her carê hewldanên min pûç derketin û ew neçûn serî. Min kir-nekir, min nekanî ku ez deriyê Erebî li ber xwe vekim û hiş û xeyalên xwe tê de bigerrînim. Jixwe yên ku qe nebe li zimanekî biyanî elimiyane dizanin ku bes meriv carê wî deriyî li ber xwe veke û pêyê xwe bavê dinyaya wî zimanî. Êdî meriv ji bend û qeydên xwe xelas dibe û di dinyaya wî zimanî de perr û baskan vedida, mîna ku bifire geşt û gerr dike. Lê heta ku ew deriya vebûye gerek meriv bi bend û qeydan xwe bi wî derî ve bikişîne. Axir û werhasil min heta niha nekarî wî deriyî li ber xwe vekim. Min wa dema han dîsa dest bi hewleka din kir. Vê carê min got ez deng û awazeke ji xwe re bikim rêber û xwe li wê bigirim. Jixwe gava yek qala Erebî û muzîkê bike, bêguman hema an Umm Qulsum, an jî Feyrûz tê bîra meriv. Berê min gelek guhdarî li Feyrûz kiriye. Lê min vê carê xwe li deng û awaza Um Qulsumê girt. Ez derewan nekim. Heta niha mûzîka Erebî, ji xeynî çend stranên Feyrûzê, zêde li xweşiya min nedihat. Ew zêde teşhîrker û Oryantalîst dihat. Him jî stran zêde dirêj dihatin. Lê ji dû guhdarkirina demeke re êdî carcaran pê emst û sermest dibime.  Demdemî ez ê jixwe re straneke hilbijêrim û hewl bidim ku wê li Kurdî wergerrînim, da ku xêra deng û awaza van stranbêjan li dinyaya Erebî perr vedim.

Bêguman, gava meriv qala muzîka Ereban kir Um Qulsum tê bîrê, gava qala Um Qulsumê bû jî Ente Umrî tê bîrê. Min bi Ente Umrî (Tu Umrê min î) ya wê dest bi wergerrandina stranên Erebî kir. Belê stran ya wê be jî hin şîroveyên din ên ku ji wê zêdetir li xweşiya min çûn jî hene. Wek mînak ya Emel Mahîr. Herwiha şîroveya Nesrîn Qedrî, Sarît Hedad jî li xweşiya min çûn.  


رجعوني عنيك لأيامي اللي راحوا
Çavên te ez vegerrrandim wan rojên li dû mayî
علموني أندم على الماضي وجراحه
Bi min elimandin poşmaniya li roj û birînên berê
اللي شفته قبل ما تشوفك عنيه
Şaşiyên ku min berî dîtina çavên te dîtin
عمر ضايع يحسبوه إزاي عليّ
Umrê ku bo min wek zayî bê hesibandin
انت عمري اللي ابتدي بنورك صباحه
Umrê min î ku sibê bi nûra te dest pê dike
قد ايه من عمري قبلك راح وعدّى
Çiqas ji umrê min, berî te beredayî û berhewa bû
يا حبيبي قد ايه من عمري راح
Ey yarê, çiqas ji umrê min beredayî çû
ولا شاف القلب قبلك فرحة واحدة
Û dilê min qet nedît firehiyeka tenê, li berî te
ولا داق في الدنيا غير طعم الجراح
Û qet netehmijî li vê dinyayê, ji xeynî tehma birînê
ابتديت دلوقت بس أحب عمري
Bes aniha, ez dest bi hezkirina umrê xwe dikim
ابتديت دلوقت اخاف لا العمر يجري
Anih ez dest bi tirsê dikime ku umrê min dibore
كل فرحه اشتاقها من قبلك خيالي
Hemû firehiyên, min li ber te dîtin, xeyal bûn
التقاها في نور عنيك قلبي وفكري
Qelbê min û aqilê min li ber nûra te gihîşte hev
يا حياة قلبي يا أغلى من حياتي
Ey heyata min, ey ya ji heyata min bi qêmettir
ليه ما قابلتش هواك يا حبيبي بدري
Çima ez zûtir rast li êvîna te nehatim, jiyana min
اللي شفته قبل ما تشوفك عنيه
Şaşiyên ku min berî dîtina çavên te dîtin
عمر ضايع يحسبوه إزاي عليّ
Umrê ku bo min wek zayî bê hesibandin
انت عمري اللي ابتدي بنورك صباحه
Umrê min î ku sibê bi nûra te dest pê dike
الليالي الحلوه والشوق والمحبة
Şevên şîrîn ên bi şewq û mihebet
من زمان والقلب شايلهم عشانك
Ewqas zeman qelbêm bo te kişandin ew
دوق معايا الحب دوق حبه بحبه
Bitehmije evînê bi min re, evînê bi evînê
من حنان قلبي اللي طال شوقه لحنانك
Ji hezkirina dilê min, arûzûya xwe ya digihîje te
هات عنيك تسرح في دنيتهم عنيه
Bide çavên xwe, yên çavên min digihînin dinyaya xwe
هات ايديك ترتاح للمستهم ايديه
Bide destên xwe ku mistdana wan, destên min aram dikin
يا حبيبي تعالى وكفاية اللي فاتنا
Ey yarê, were û ji bîr bike yên jidestçûyî
هو اللي فاتنا يا حبيب الروح شويه
Ewa çûyî, yara min, hinekî ruhê min bû
للي شفته قبل ما تشوفك عنيه
Şaşiyên ku min berî dîtina çavên te dîtin
عمر ضايع يحسبوه إزاي عليّ
Umrê ku bo min wek zayî bê hesibandin
انت عمري اللي ابتدي بنورك صباحه
Umrê min î ku sibê bi nûra te dest pê dike
يا حبيبي تعالى وكفاية اللي فاتنا
Ey yarê, were û ji bîr bike yê jidestçûyî
هو اللي فاتنا يا حبيب الروح شويه
Ewa çûyî, yara min, hinekî ruhê min bû 
للي شفته قبل ما تشوفك عنيه
Şaşiyên ku min berî dîtina çavên te dîtin
عمر ضايع يحسبوه إزاي عليّ
Umrê ku bo min wek zayî bê hesibandin
انت عمري اللي ابتدي بنورك صباحه
Umrê min î ku sibê bi nûra te dest pê dike
يا أغلى من أيامي
Ey ya ji rojên min bi qêmettir
يا أحلى من أحلامي
Ey, ya ji xeyalên min şirîntir
خدني لحنانك خدني
Min bigire nav şefqata xwe, bigire
من الوجود وابعدني
Ji hebûna min dûr xe 
بعيد بعيد أنا وانت
Dûr û dûr, ez û tu
بعيد بعيد وحدينا
Dûr û dûr, tenê
ع الحب تصحى أيامنا
Bi eşqa rojên me hişyar dike
ع الشوق تنام ليالينا
Bi şewqa dixewîne şevên me
صالحت بيك ايامي
Bi te re aram bûn rojên min
سامحت بيك الزمن
Bi te re telafî bu wexta min
نستني بيك آلامي
Bi te re êşên min ji bîr bûn
ونسيت معاك الشجن
Û bi te re, ji bîr bûn azara
ودعوني عنيك للأيامي اللي راحوا
Û çavên te banga rojên li dû dikin
علموني أندم على الماضي وجراحه
Wan elimandim ez li poşmaniya li maziyê û li birînan
اللي شفته قبل ما تشوفك عنيه
Ên berî ku çavên min li te ketin
عمر ضايع يحسبوه إزاي عليّ
Umrê ku bo min wek zayî bê hesibandin


Emel Mahîr




 Sarid Hedad





Nesrîn Qedrî, bi Orkestraya Andulisia
https://youtu.be/RmUyaPRtj9s?list=LL0crGAvZWUSjWOlTtlvXSfQ